Yapay Zekâ Dünyamızı Neden İzliyor?

Yapay zekâ bugüne kadar okuyarak büyüdü, gelişti. Kitapları, makaleleri, forumları, Vikipedi’yi, yazdığımız neredeyse her şeyi okudu. Şimdi yeni bir aşamaya geçiyor: Artık sadece okumak değil, görmek istiyor. Evlerimizi, sokaklarımızı, yüzlerimizi, hatta savaş alanlarını.

Bunun sebebi basit olsa da ama sonuçları büyük bir şey: Çünkü okunacak metin bitiyor.

Tek Bir İnternetimiz Var

Aralık 2024’te OpenAI’ın kurucularından Ilya Sutskever, dünyanın en önemli yapay zekâ konferanslarından NeurIPS’te sektörü düşündüren bir tespit yaptı: “Veri zirvesine” ulaşılmıştı. Bilgisayar gücü artmaya devam ediyordu ama veri aynı hızla artmıyordu. Özeti kısaydı: “Tek bir internetimiz var.”

Sutskever eğitim verisini fosil yakıtlara benzetti: İkisi de sınırlı. Şirketlerin bu kaynağı tüketmek için ne kadar ileri gidebileceğini zaten gördük: telif davaları, izinsiz taranan içerikler, dijitalleştirilmek için sırtı kesilen kitaplar. Peki internet bitince bir sonraki maden neresi olacak?

Cevap: Gerçek dünya.

Makinelere Fiziği Öğretmek

Bugünkü sohbet robotları dili çok iyi taklit ediyor ama masadan düşen bir bardağın kırılacağını aslında “bilmiyor”; bunu yalnızca okudukları metinlerden çıkarıyorlar. Meta’nın uzun yıllar yapay zekâ bilim lideri olan Yann LeCun, büyük dil modellerinin bu yüzden bir duvara dayanacağını yıllardır savunuyor.

LeCun, Meta’dan ayrıldıktan sonra Paris merkezli AMI Labs’i kurdu ve Mart 2026’da 1,03 milyar dolar yatırım topladı. Hedef, “dünya modelleri” denen sistemler: Dilden değil gerçeklikten öğrenen, nesnelerin nasıl hareket ettiğini ve neyin neye yol açtığını kavrayan yapay zekâ. Böyle sistemlerin önce robotlara, otonom araçlara ve fabrikalara girmesi bekleniyor.

Ama dünyayı öğrenmenin bir şartı var: Dünyayı görmek. Milyonlarca saat görüntü, hareket ve dokunuş.

Evdeki Robot, Gözdeki Kamera

Ekim 2025’te Norveç kökenli 1X şirketi, ev işlerini yapan insansı robotu NEO’nun ön siparişlerini açtı. Fiyatı 20 bin dolar ya da aylık 499 dolar. Küçük bir şartı vardı: Robot henüz her işi tek başına yapamadığı için, gerektiğinde şirketteki bir insan operatör onu uzaktan yönetecek ve evin içini robotun gözünden görecek. Şirket, bu oturumların ev sahibinin onayıyla yapılacağını, bazı odaların yasak bölge ilan edilebileceğini ve insanların bulanıklaştırılabileceğini söylüyor. CEO Bernt Børnich ise işin özünü saklamıyor: “Verinize sahip olmazsak ürünü daha iyi hale getiremeyiz.”

Yani robotu satın alan, aslında evini bir eğitim sahasına çeviriyor.

Akıllı gözlükler de aynı yolda. The New York Times’ın Şubat 2026’daki haberine göre Meta, gözlüklerine “Name Tag” adlı bir yüz tanıma özelliği eklemeyi planlıyor; gözlüğü takan kişi karşısındakinin kim olduğunu öğrenebilecek. Haberin en çok konuşulan kısmı ise zamanlamaydı. Gazetenin aktardığı Mayıs 2025 tarihli iç yazıda şöyle deniyordu: “Bize saldırmasını bekleyeceğimiz birçok sivil toplum grubunun kaynaklarını başka meselelere ayırdığı, hareketli bir siyasi ortamda piyasaya çıkacağız.”

Savaşın Görüntü Arşivi

Belki de en çarpıcı veri kaynağı savaş. Reuters’ın Aralık 2024 tarihli haberine göre Ukrayna’daki OCHI sistemi, 2022’den bu yana 15 binden fazla dron ekibinden 2 milyon saatlik savaş görüntüsü topladı. Kesintisiz izlense 228 yıl sürecek bir arşiv bu. Sisteme her gün beş altı terabayt yeni görüntü ekleniyor ve bu veri, hedefleri tanıyan yapay zekâ modellerini eğitmek için kullanılıyor.

OCHI’nin kurucusu Oleksandr Dmitriev’in sözleri, bu yazının bütün meselesini özetliyor: “Bu, yapay zekâ için yiyecek. Bir yapay zekâya bir şey öğretmek istiyorsanız ona iki milyon saat verirsiniz, doğaüstü bir şeye dönüşür.”

Kısa Kısa: Diğer Örnekler

• Pokémon Go oyuncuları: Oyunun yapımcısı Niantic, Kasım 2024’te oyuncuların telefon kameralarıyla taradığı 10 milyondan fazla mekanı kullanarak bir “büyük coğrafi model” eğittiğini açıkladı. Her hafta yaklaşık 1 milyon yeni tarama ekleniyordu. Pokémon yakaladığını sanan milyonlarca kişi, aslında dünyanın haritasını çıkarıyordu.
• Robot süpürgenin çektiği fotoğraf: MIT Technology Review, 2022’de test amaçlı Roomba robot süpürgelerin evlerde çektiği fotoğrafların sosyal medyaya sızdığını ortaya çıkardı. Aralarında tuvalette oturan bir kadının görüntüsü de vardı. Fotoğrafları, yapay zekâyı eğitmek için etiketleyen Venezuelalı uzaktan çalışanlar paylaşmıştı.
• Gözlüğün varsayılan ayarı: Meta, Nisan 2025’te akıllı gözlüklerinin gizlilik politikasını değiştirdi. Yapay zekâ özellikleri varsayılan olarak açık hale geldi, sesli komut kayıtları ürünleri geliştirmek için bir yıla kadar saklanmaya başladı. Kayıt tutulmasını kapatma seçeneği yok; kullanıcı kayıtları tek tek silmek zorunda.
• Evdeki asistan: Amazon, Mart 2025’te bazı Echo cihazlarında bulunan “ses kayıtlarını gönderme” seçeneğini kaldırdı. Gerekçe, yeni üretken yapay zekâ özelliklerinin bulutta işlem gücüne ihtiyaç duymasıydı. Artık evde söylenen her komut şirketin sunucularına gidiyor.
• Kafadaki kamera: BBC’nin Ekim 2026’daki haberine göre Hindistan’da berberler, terziler, hatta evde yemek yapan ve çamaşır katlayan sıradan insanlar, çalışırken kafalarına kamera takıp yalnızca ellerini kaydediyor. Görüntüler, bir şişeyi ezmeden ya da bir bardağı düşürmeden tutmayı öğrenecek robotları eğitmek için teknoloji şirketlerine satılıyor. Kazanç saatte 2-3 dolar civarında. Bir şirket kurucusunun dediği gibi: “İnsanın bedensel faaliyetlerine dair bir internet arşivi yok.” Bu yüzden her şey sıfırdan kaydediliyor.

Gerçekliğin Tedarik Zinciri

Bir zamanlar petrol için toprağı kazıyorduk. Şimdi yapay zekâ için gerçekliği kazıyoruz. Evimizin içi, yüzümüz, el becerimiz, savaşın kendisi… Hepsi bir veri tedarik zincirinin halkasına dönüşüyor.

Bu sürecin faydaları da olacak: daha yetenekli robotlar, daha güvenli araçlar, daha iyi sağlık sistemleri. Ama sormamız gereken soru değişiyor. Eskiden “internette ne paylaşıyorum?” diye düşünüyorduk. Artık paylaşmamıza bile gerek yok; gözlükler, robotlar ve kameralar bizim yerimize kayıt alıyor.

Sormamız gereken yeni soru şu: “Bir kameranın önünden geçtiğimiz her an, kimin için çalışıyoruz?”

Kaynaklar

• OpenAI co-founder says AI is reaching “peak data” as it hits the limits of the internet – The Decoder, Aralık 2024
• Yann LeCun’s AMI Labs raises $1.03 billion to build world models – TechCrunch, Mart 2026
• 1X Neo is a $20,000 home robot that will learn chores via teleoperation – Engadget, Ekim 2025
• Meta plans to add facial recognition to its smart glasses – MacRumors (The New York Times’a dayanarak), Şubat 2026
• Ukraine collects vast war data trove to train AI models – Reuters / RNZ, Aralık 2024
• Gotta catch ’em all: How Pokémon Go covertly captured your data for years to train a massive AI model – Live Science, Kasım 2024
• A Roomba recorded a woman on the toilet. How did screenshots end up on Facebook? – MIT Technology Review, Aralık 2022
• If you own Ray-Ban Meta glasses, you should double-check your privacy settings – TechCrunch, Nisan 2025
• Amazon’s Echo will send all voice recordings to the cloud, starting March 28 – TechCrunch, Mart 2025
• The Indian workers filming their work to train AI – BBC, Ekim 2026